Alkohol a nieletni

Alkohol a nieletni
8 stycznia 2020  

Skala zjawiska picia alkoholu przez osoby niepełnoletnie jest monitorowana w międzynarodowych badaniach ESPAD (European School Survey Project on Alcohol and Drugs) od 1995 roku. W Polsce badane są dwie grupy młodych – w wieku 15-16 lat oraz 17-18 lat. Ostatnie wyniki badania są z roku 2015, pełny raport dostępny na stronie ESPAD.

Sprzedaż alkoholu osobom poniżej 18 roku życia jest przestępstwem. Pomimo to, alkohol jest najbardziej rozpowszechnioną i dostępną używką wśród niepełnoletniej młodzieży. I żeby nie było wątpliwości – zawsze trafia do rąk nieletnich dzięki dorosłym: sprzedawcom w sklepach, rodzicom, starszym znajomym czy tzw. „życzliwym”.

Badania ESPAD pokazują, że próby picia alkoholu ma za sobą wysoki odsetek osób w obu grupach wiekowych – 83,8% wśród młodszych (15-16 lat) i 95,8% wśród starszych (17-18 lat). Nieco pocieszające jest, że wśród uczniów młodszych od kilkunastu lat widoczny jest trend spadkowy – w 1995 roku do picia alkoholu kiedykolwiek w życiu przyznawało się blisko 93% z nich. W przypadku grupy starszej – przez ten czas praktycznie nic się nie zmieniło.

W latach 1995-2003 zarówno wśród młodszych, jak i starszych uczniów obserwowany był stały trend wzrostowy popularności piwa. W 2007 roku nastąpiło załamanie tego trendu, wśród młodszych uczniów piwo ma tendencję spadkową pod względem popularności, a w grupie starszej – ustabilizowało się na jednakowym poziomie. W badaniu ESPAD z 2015 roku do picia piwa kiedykolwiek w życiu przyznało się 51,3% młodszych nastolatków (15-16 lat), a wśród starszych blisko 79%. Rośnie za to popularność wódki wśród młodzieży. Wśród 17-18-latków 65% przyznało się do picia wódki (ESPAD 2015), co oznacza o blisko 20 punktów procentowych więcej niż 20 lat wcześniej.

Wielkości spożycia przy jednej okazji piwa, wina i wódki są silnie zróżnicowane, zarówno wśród uczniów młodszych (15-16 lat), jak i starszych (17-18 lat). Widzimy tutaj analogię z modelami picia poszczególnych rodzajów alkoholu przez osoby dorosłe. Typową ilością piwa konsumowaną przy jednej okazji przez uczniów młodszych jest od 0,5 litra do litra (25,5%) lub mniej niż 0,5 litra (25,3%). W klasach starszych najliczniejsza jest grupa pijących między 0,5 litra a 1 litrem tego napoju (38,0%). W przypadku wina, najwięcej młodych w obu grupach wypijało jednorazowo mniej niż 0,2 litra.

Inną funkcję pełni wódka, pita głównie jako intoksykant, dlatego młodzi piją jej jednorazowo najwięcej. W grupie 15-16 lat aż 18% osób deklarowało spożycie podczas jednej okazji od 0,15 litra do ponad 0,24 litra, czyli ponad jedną szklankę. W przypadku starszych 17-18 lat, odsetek ten był niemal dwukrotnie większy – 35,1% .Tym samym wzorce picia alkoholu przez młodych naśladują te, obserwowane w grupie dorosłych – największa ilość jednostek czystego alkoholu (SJA) jest spożywana przez młodych w sytuacjach, gdy piją wódkę.

Szczególnie niebezpieczne dla zdrowia młodego człowieka jest picie znacznych ilości czystego alkoholu, prowadzących do przekroczenia progu nietrzeźwości. Według ESPAD 2015 stanu silnego upojenia alkoholem doświadczyła, chociaż raz w życiu, ponad jedna trzecia piętnasto-szesnastolatków (36,9%) i prawie dwie trzecia uczniów ze starszej grupy (64,4%), a w czasie ostatnich 30 dni poprzedzających badanie w stanie silnego upicia się było 12,5% młodszych i 19,7% starszych. W grupie młodszej od 2011 roku obserwuje się wyraźny spadek osób, które upiły się chociaż raz w życiu. Zmian tych nie widać w grupie uczniów starszych.

Pomimo, że sprzedaż alkoholu osobie niepełnoletniej jest przestępstwem, młodzi ludzi dokonują zakupów napojów alkoholowych. Na przestrzeni 12 lat badań ESPAD (od 2003 roku), wyraźnie widać zmniejszenie liczby takich incydentów w grupie uczniów młodszych. W przypadku piwa o blisko połowę (25,4 p.p.), w przypadku wina i wódki o 5 p.p. Inaczej przedstawia się sytuacja w grupie starszej (17-18 lat). O ile spadł odsetek zakupów piwa o 10 p.p., to jednak w przypadku wina i wódki liczba zakupów tych alkoholi wzrosła o kilka punktów procentowych.

Badani w ESPAD uczniowie zostali także zapytani o to, czy spotkali się z odmową sprzedaży napojów alkoholowych w czasie ostatnich 30 dni przed badaniem ze względu na młody wiek. Zarówno w młodszej, jak i starszej grupie uczniowie najczęściej raportowali odmowy sprzedaży piwa (13,6% i 15,1%), następnie wódki (9,9% i 11%), a najrzadziej wina – 6,9% i 5,6%).

Szereg badań pokazuje, jak ważna jest rola rodziców w kształtowaniu postaw nieletnich wobec alkoholu, a wyniki badań ESPAD świadczą o dużej permisywności ze strony dorosłych. W przypadku uczniów 17-18 lat tylko ok. 21% rodziców nigdy nie pozwala pić alkoholu swoim dzieciom, pozostali dopuszczają takie sytuacje zarówno w ich obecności, jak i poza domem. Uczniom młodszym w wieku 15-16 lat, picia alkoholu zakazuje ok. 55 % rodziców. Warto też zauważyć, że bardziej permisywną postawę wykazują ojcowie niż matki.

Źródło: ESPAD 2015